Malnütrisyon Her Zaman Zayıflık Anlamına Gelmez

Malnütrisyon yalnızca “çok zayıf olmak” değildir

Malnütrisyon, vücudun gereksinim duyduğu enerji ve besin ögelerini yeterince alamaması, emememesi veya hastalık nedeniyle uygun biçimde kullanamaması sonucunda vücut dokularının ve işlevlerinin olumsuz etkilenmesidir. Günlük dilde çoğu zaman düşük kilo ile eş anlamlı kullanılsa da klinik tablo bundan daha geniştir.

Uluslararası GLIM yaklaşımında yetişkinlerde önce geçerli bir araçla malnütrisyon riski taranır. Tanısal değerlendirmede ise istemsiz kilo kaybı, düşük beden kütle indeksi veya azalmış kas kütlesi gibi fenotipik bulgulardan en az biri; azalmış besin alımı/emilimi ya da hastalık ve inflamasyon gibi etiyolojik nedenlerden en az biriyle birlikte ele alınır. Başka bir deyişle tek bir tartı ölçümü tanı koydurmaz.

Vitamin veya mineral eksiklikleri klinik açıdan önemli olabilir; ancak tek bir mikrobesin eksikliği tek başına GLIM’e göre protein–enerji malnütrisyonu tanısı anlamına gelmez. Eksikliğin nedeni, besin alımı, ağırlık değişimi, kas dokusu ve hastalık yükü birlikte değerlendirilmelidir.

Fazla kilo malnütrisyona karşı koruma sağlamaz

Fazla kilolu veya obez bir kişi ameliyat, kanser tedavisi, enfeksiyon, kronik hastalık, depresyon, çiğneme–yutma sorunu ya da uzun süren iştahsızlık nedeniyle kısa zamanda önemli miktarda ağırlık ve kas dokusu kaybedebilir. Başlangıç kilosu yüksek olduğu için beden kütle indeksi haftalar veya aylar boyunca “normal” ya da “yüksek” aralıkta kalabilir.

Sarkopenik obezite ise aşırı yağlanma ile düşük kas kütlesi ve/veya kas işlevinin bir arada bulunmasıdır. Malnütrisyonla aynı tanı değildir; fakat iki durum örtüşebilir ve yalnızca dış görünüşe ya da bedensel ağırlığa bakılarak fark edilmeyebilir. Bu nedenle klinik değerlendirmede ağırlığın yanı sıra kas gücü, hareketlilik, vücut bileşimi ve son dönemdeki değişim de önem taşır.

Hangi işaretler değerlendirme gerektirir?

Özellikle birkaç bulgu bir aradaysa, “kilosu zaten yüksek” düşüncesiyle değerlendirmeyi ertelememek gerekir. Ödem ve sıvı tutulumu da gerçek doku kaybını tartıda maskeleyebilir.

Tarama, tanı değildir

Tarama araçları kısa sürede “risk var mı?” sorusuna yanıt verir. Pozitif bir sonuç malnütrisyon tanısı koymaz; daha kapsamlı beslenme değerlendirmesini başlatır. Benzer biçimde negatif bir tarama sonucu da hızla değişen klinik tabloda gözlemi tamamen bırakmak anlamına gelmez.

Kapsamlı değerlendirmede son aylardaki ağırlık değişimi, tüketilen miktar, gastrointestinal belirtiler, çiğneme ve yutma, ilaçlar, hastalık ve inflamasyon, fiziksel işlev ile uygun yöntemlerle kas kütlesi birlikte ele alınır. Gerekli olduğunda laboratuvar bulguları nedenleri araştırmaya yardımcı olur; albümin gibi tek bir değer beslenme durumunun bağımsız göstergesi olarak yorumlanmamalıdır.

Erken fark edildiğinde ne yapılabilir?

İlk adım, altta yatan nedeni belirlemektir. Yutma güçlüğü, kontrolsüz ağrı, gastrointestinal sorun, ilaç yan etkisi, ağız–diş problemi veya aktif hastalık çözülmeden yalnızca “daha çok ye” önerisi yeterli olmayabilir. Beslenme planı kişinin hastalıklarına, böbrek ve karaciğer işlevlerine, toleransına, ekonomik koşullarına ve alışkanlıklarına göre düzenlenmelidir.

Uygun kişilerde öğünleri enerji ve protein açısından zenginleştirmek, küçük ve sık öğünler, kıvam uyarlaması, oral beslenme destekleri ve direnç egzersizi değerlendirilebilir. Ancak özellikle ciddi hastalıkta, hızlı kilo kaybında veya uzun süren çok düşük alımda müdahalenin türü ve hızı sağlık profesyonellerince planlanmalıdır.